Zmarł Józef Oleksy. Miał być księdzem, został politykiem lewicy

OleksyJNie żyje Józef Oleksy. Wiceprzewodniczący SLD przez ostatnie miesiące zmagał się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Oleksy, obok Leszka Millera i Aleksandra Kwaśniewskiego, był jedną z najważniejszych postaci lewicy. Poza prezydenturą piastował niemal wszystkie najważniejsze stanowiska w Polsce. Były sekretarz PZPR, a w czasach III RP – premier, marszałek Sejmu, szef MSWiA i przewodniczący SLD.

Józef Oleksy urodził się 22 czerwca 1946 roku w Nowym Sączu. Jego matka bardzo chciała, żeby został księdzem. W wieku 13 lat trafił więc do niższego seminarium duchownego. Tam uczył się przez trzy lata. Jak sam wspomina, tuż przed maturą władze rozwiązały szkołę. Egzamin dojrzałości zdał już w szkole publicznej. Księdzem nie został, bo zabrakło mu powołania.

Na studia wyjechał do Warszawy. Ukończył je na Wydziale Handlu Zagranicznego Szkoły Głównej Planowania i Statystyki (obecnie SGH). Oleksy był doktorem ekonomii oraz wykładowcą i dziekanem Akademii Finansów, a także profesorem na Uczelni Vistula.

Początkiem jego kariery politycznej była działalność w Socjalistycznym Związku Studentów Polskich oraz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Członkiem PZPR został w 1969 roku i pozostał nim aż do jej końca. Od 1977 roku Józef Oleksy był pracownikiem partyjnego aparatu. Awansował pod koniec lat osiemdziesiątych, gdy u władzy był gen. Wojciech Jaruzelski. W latach 1987–1989 był I sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Białej Podlaskiej. W 1989 roku po raz pierwszy znalazł się też w rządzie. W gabinecie Mieczysława Rakowskiego Oleksy został ministrem – członkiem Rady Ministrów ds. współpracy ze związkami zawodowymi. Brał też udział w obradach Okrągłego Stołu, a w wyborach czerwcowych po raz pierwszy wywalczył poselski mandat.

Upadek PRL nie oznaczał dla niego końca przygody z polityką. Wręcz przeciwnie. Oleksy aktywnie włączył się w tworzenie Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej – ugrupowania, które powstało na gruzach PZPR. Razem z Kwaśniewskim, Millerem czy Cimoszewiczem szybko stał się jednym z najbardziej wpływowych polityków SdRP. W Sejmie zasiadał nieprzerwanie od 1989 do 2005 roku. W 1993 roku Józef Oleksy po raz pierwszy został marszałkiem Sejmu. Był nim przez dwa lata. Gabinet przy Wiejskiej zamienił jednak na gmach przy Alejach Ujazdowskich – 7 marca 1995 roku został prezesem Rady Ministrów w miejsce Waldemara Pawlaka.

Ze stanowiskiem szefa rządu Józef Oleksy pożegnał się w atmosferze skandalu. Ówczesny szef MSW Andrzej Milczanowski oskarżył go o szpiegostwo na rzecz Rosji. Oleksy miał ukrywać się pod pseudonimem „Olin”. Pikanterii całej sprawie dodawał fakt, że afera ta toczyła się w cieniu walki Wałęsy i Kwaśniewskiego o prezydenturę. A szef MSW był nominowany przez Wałęsę. Wśród polityków lewicy do dziś panuje przeświadczenie, że była to celowa prowokacja. Oleksy musiał jednak ustąpić. „Odchodzę, bo jestem niewinny” – mówił, składając swoją dymisję. W fotelu szefa rządu Oleksego zastąpił Włodzimierz Cimoszewicz.

Dymisja w atmosferze podejrzeń o współpracę z KGB nie zakończyła jednak jego kariery w polityce. Oleksy zastąpił bowiem Aleksandra Kwaśniewskiego na fotelu szefa SdRP. „Uważaliśmy, że kto jak kto, ale Oleksy nie może być żadnym szpiegiem. Choćby dlatego, że jego język, który sięga do kolan, dyskwalifikuje go jako agenta. Odrzuciliśmy wszystkie zarzuty i postanowiliśmy ostentacyjnie wybrać Oleksego na szefa SdRP. Tak, to była demonstracja” – wspominał Leszek Miller w książce „Anatomia siły”.