Byblos – jedno z najstarszych miast

206bByblos (Dżubajl), jedno z najstarszych na świecie miast, które nieprzerwanie zamieszkiwali ludzie, w różnych okresach swej długiej i skomplikowanej historii – należało do prawie wszystkich największych cywilizacji świata.
Obecnie jest to niewielkie miasteczko, żyjące głównie z rybołówstwa i turystyki. Wykopaliska dowodzą, że Byblos (fenickie Gubal) było zamieszkałe już w neolicie 7000 lat p.n.e. W III tysiącleciu p.n.e. stało się najważniejszym portem w rejonie. Wysyłano stąd do Egiptu drewno cedrowe i oliwę w zamian za złoto, alabaster, zwoje papirusowe i len. Miasto pozostało głównym centrum fenickim aż do X w. p.n.e. Powstało tu alfabetyczne pismo fonetyczne, na podstawie którego opracowano nowoczesny alfabet. Grecy nazwali Gubal Byblos, ponieważ to stąd trafiały do Grecji sprowadzane z Egiptu papirusy. Greckie słowo byblos – oznacza właśnie papirus. Zbiór kart papirusowych nazwano – biblion, „księga” i stąd wzięło się słowo „Biblia”. Od I tysiąclecia p.n.e. Byblos było wielokrotnie najeżdżane przez Persów Aleksandra Wielkiego, Rzymian Bizancjum, Arabów, a na końcu przez krzyżowców, którzy wybudowali zamek i fosę z wielkich głazów i granitowych kolumn ze Świątyń rzymskich. Po odejściu krzyżowców miasto pozostawało pod władzą imperium osmańskiego. W tym okresie głównym miastem handlowym stał się Bejrut, a Byblos popadło w zapomnienie.

Na teren wykopalisk wchodzi się przez zamek krzyżowców, który wznosi się nad średniowiecznymi murami obronnymi. Pochodzącą z XII w. twierdzę zbudowano z największych głazów, jakie kiedykolwiek użyto do budowy na całym Bliskim Wschodzie. Z murów budowli rozciągają się wspaniałe widoki na Byblos. Podziwiając panoramę miasta można się też zorientować w położeniu i organizacji terenu wykopalisk oraz zadumać się nad tym, co pozostało z 17 cywilizacji, jakie zaznaczyły swą obecność na tych terenach. Najstarsze są tu neolityczne chaty sprzed 7000 lat ze spękanymi wapiennymi podłogami i niskimi ścianami. Pozostałości rzymskiej kolumnady prowadzą do budowli, która powstała w okresie rzymskim, na miejscu świątyni Baalat Gubal (opiekunki miasta), datowanej na 2800 r. p.n.e.

Była to największa i najważniejsza świątynia Byblos, wielokrotnie przebudowywana podczas dwóch tysięcy lat, która przetrwała. Dziesięć dzbanów z darami ofiarnymi składanymi bogini Gubal, znalezionych podczas wykopalisk, znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Bejrucie.

Na uwagę zasługują także fundamenty świątyni w kształcie litery L, pochodzącej z 2700 r. p.n.e. oraz świątynia Reszefa z początków II tysiąclecia p.n.e., w której odkryto ofiarne figurki ludzkie pokryte płatkami złota.W II tysiącleciu p.n.e. wykuto 9 głębokich szybowych grobów królewskich.

Niektóre z odnalezionych tu sarkofagów znajdują się obecnie w Muzeum Narodowym, wśród nich sarkofag króla Achirama z napisem wykonanym alfabetem wczesnofenickim. Jedna trzecia rzymskiego teatru została odbudowana i umieszczona w pobliżu brzegu urwiska, skąd rozciąga się piękny widok na morze. W centrum wykopalisk teren znacznie się obniża. Była tu kiedyś studnia królewska, źródło zaopatrujące miasto w wodę, aż do końca epoki hellenistycznej.

IZABELA MARIA TRELIŃSKA